ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

                        ΤΑ  ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

Από τις αρχές του 1800 , η ανάγκη της πνευματικής και οικονομικής αναβάθμισης του Γένους  στην Μικρά Ασία και στην Κωνσταντινούπολη, ώθησε την Εκκλησία και τους εύπορους  Έλληνες να δραστηριοποιηθούν για την ίδρυση σχολείων και την μισθοδοσία των εκπαιδευτικών παράλληλα με την πάσης φύσεως βοήθειας στους απόρους.

Επικεφαλής όλης αυτής της προσπάθειας ήταν το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, το οποίο μάλιστα φρόντιζε να προσδιορίζει και να επιβάλλει και το ιδεολογικό πλαίσιο αυτής της δραστηριότητας, τονίζοντας την ελληνική καταγωγή των μαθητών, με  τη καλλιέργεια συνεπώς της ελληνικής γλώσσας -ιδίως στις επαρχίες της Μικράς Ασίας όπου σημαντικός ήταν ο αριθμός των τουρκόφωνων ορθοδόξων- αλλά και τη προσήλωση στην Ορθοδοξία και στην χριστιανική παράδοση.

Σημαντικό ρόλο έπαιξε από το 1830,  και το ελληνικό κράτος, μέσω του Συλλόγου Η Ανατολή  με έδρα την Αθήνα , για να διεισδύσει ιδεολογικά στις τουρκοκρατούμενες περιοχές.

Η  Πατριαρχική Εκπαιδευτική Επιτροπή, θεσμικό όργανο για την οργάνωση της Παιδείας, ρύθμιζε την κατασκευή σχολείων, την κατάρτιση εκπαιδευτικών, τη διαμόρφωση αναλυτικών προγραμμάτων αλλά και τη στρατολόγηση ευεργετών.

Παύλος Σκυλίτσης Στεφάνοβικ

Χρηστάκης Ζωγράφος

 Η συνεισφορά των πλουσίων ευεργετών ήταν σημαντικότατη.  Από τις αρχές του 17ου αιώνα, οι Έλληνες κατείχαν σχεδόν το μονοπώλιο της εκπροσώπησης των Ευρωπαίων επιχειρηματιών στην Κωνσταντινούπολη, κατά συνέπεια άρχισαν να πλουτίζουν, ειδικά από τη δεκαετία 1850, περίοδο του Κριμαϊκού Πολέμου που συνετέλεσε και αυτός στη συσσώρευση πλούτου. 

Έτσι στην αρχή ιδρύθηκαν οκτατάξια σχολεία, όταν όμως οι ανάγκες αυξήθηκαν, προχώρησαν στην ίδρυση γυμνασίων.

Τα προβλήματα της ρωμιοσύνης δεν ήταν μόνο η ημιμάθεια που την μάστιζε, αλλά και η επέλαση καθολικών και προτεσταντών, οι οποίοι προσπαθούσαν να προσηλυτίσουν ορθοδόξους. Επίσης υπήρχε και η ανάγκη εκμάθησης ξένων γλωσσών για την εξεύρεση εργασίας στον εμπορικό και βιομηχανικό τομέα που ανθούσε τότε και υποχρέωνε πολλές φορές τις ελληνικές οικογένειες,  να στέλνουν τα παιδιά τους σε ξένα σχολεία.

Για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων δραστηριοποιήθηκαν η Εκκλησία και  οι ιδιώτες και βελτίωσαν τα αναλυτικά προγράμματα των σχολείων.

Μεγάλη του Γένους Σχολή

Στη διάρκεια του 19ου αι. ιδρύθηκε στην Πόλη, ένας μεγάλος αριθμός γυμνασίων υψηλού επιπέδου. Όπως η Μεγάλη του Γένους Σχολή, (έτος ίδρυσης 1454) άρχισε να  λειτουργεί από το 1882 στο νέο κτίριο της στο Φανάρι, με τη μεγάλη χορηγία της Μονής Βατοπεδίου του Αγίου Όρους.

Ζάππειο

    Ζωγράφειο

Θεολογική Σχολή της Χάλκης

Ιδρύονται δε νέα σχολεία,  το Ζωγράφειο στο Πέρα, με μεγαλύτερο χορηγό τον Ηπειρώτη Χρηστάκη Ζωγράφο, η Θεολογική Σχολή της Χάλκης (1844) με χορηγό τον Παύλο Σκυλίτση Στεφάνοβικ,  το Ζάππειο Παρθεναγωγείο (1879) στο Πέραν με χορηγό τον Ηπειρώτη Κωνσταντίνο Ζάππα, το παρθεναγωγείο Παλλάς στο Πέραν με χορηγό την Ελληνική Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία,  το Ιωακείμειο Παρθεναγωγείο (1882) στο Φανάρι που ιδρύθηκε και λειτούργησε με προσωπικές δαπάνες του Οικ. Πατριάρχου Ιωακείμ του Β΄ για την κατάρτιση δασκαλισών, 

Ιωακείμειο Παρθεναγωγείο

το  Παρθεναγωγείο των απόρων κορασίδων, το μετέπειτα Κεντρικό Παρθεναγωγείο, στο Πέρα  με τη χορηγία Ελένης και Γεωργίου Ζαρίφη, της τσαρικής αυλής και του αδελφού της Ε. Ζαρίφη, Στεφάνου Ζαφειρόπουλου, η Εμπορική Σχολή της Χάλκης  (1831) στον χώρο που βρισκόταν η Μονή της Παναγίας της Κουμαριώτισσας, με τη χορηγία δεκαπέντε πλουσίων ( Δ. Ζαφειροπούλου, Κ. Χατζηκωνσταντίνου, Ι. Καστρινού κ.ά.)

Οικ. Πατριάρχης Ιωακείμ  Β΄

Εμπορική Σχολή της Χάλκης 

Oι  χορηγοί πέραν της οικονομικής ενίσχυσης διεξήγαγαν και ένα ιδεολογικόν αγώνα για να αντιμετωπίσουν τις συντηρητικές δυνάμεις οι οποίες συνεπικουρούμενοι από τον Κλήρο απαιτούσαν τη διάδοση μόνον της κλασικής παιδείας στα σχολεία. Έτσι  κατόρθωσαν να επιβάλλουν στα σχολεία περισσότερες ώρες μαθηματικών, επιστημονικών μαθημάτων, λογιστικής και ξένων γλωσσών (όπως στο Ζωγράφειο) για να καταρτίζονται στελέχη που είχε ανάγκη η αγορά και να περιοριστεί η διαρροή προς τα ξένα σχολεία.

Στην προσπάθεια αυτή σημαντικό ρόλο έπαιξε και ο Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος που ιδρύθηκε το 1861 στην Πόλη από εκλεκτούς διανοουμένους, κρατικούς λειτουργούς και ομάδα πλουσίων.

Αργότερα θα αναφερθώ και στα φιλανθρωπικά ιδρύματα της Πόλης.